Beth yw dementia?

Mae ein hymennydd yn rheoli popeth rydym yn meddwl amdano, yn ei deimlo, ei gofio a’i wneud.

Mae yna glefydau sy’n atal ymennydd rhywun rhag gweithio’n iawn. Pan fydd unigolyn yn dioddef o un o’r clefydau hyn, fe all brofi anawsterau wrth feddwl, cofio a siarad. Fe all wneud neu ddweud pethau sy’n ymddangos yn od i eraill, a’i chael yn fwy anodd gwneud tasgau beunyddiol. Efallai na fydd fel y person yr arferai fod.

Pan fydd y problemau hyn yn gwaethygu dros amser, gall meddygon ddefnyddio’r gair dementia i’w disgrifio.

Ar bwy y mae dementia’n effeithio?

Gall dementia effeithio ar unrhyw un.

  • Mae gan bron i 1,000,000 o bobl yn y DU dementia.
  • Yn y DU mae mwy o fenywod na dynion â dementia.
  • Mae pobl dros 65 oed yn fwy tebygol o lawer o gael dementia, ond gall effeithio ar bobl iau hefyd.

Sut mae dementia yn effeithio ar rywun?

Mae’r rhan fwyaf ohonom yn anghofio pethau o bryd i’w gilydd, fel lle gadawsom ein allweddi. ‘Dyw hyn ddim yn golygu bod dementia arnom. Pan fydd dementia ar rywun, mae’r symptomau yn gwaethygu’n araf hyd nes iddynt amharu ar fywyd arferol pobl.

Pan fydd pobl â dementia, fe allwch weld rhai o’r pethau hyn yn digwydd:

confusion for web

Anghofio digwyddiadau, enwau ac wynebau diweddar.

Icons-ARUK-Fearless Orange_Calendar

Heb fod yn siŵr am y dyddiad neu amser y dydd.

repeat icon AT

Holi’r un cwestiwn yn aml mewn cyfnod byr o amser.

Icons-ARUK-Cool Mandarin_Getting lost

Mynd ar goll, fel arfer mewn llefydd sy’n newydd.

Icons-ARUK-Cool Mandarin_Magnifying glass

Rhoi pethau yn y lle anghywir.

Icons-ARUK-Occasional Teal_Chat

Ei chael hi’n anodd defnyddio’r geiriau iawn neu ddeall geiriau pobl eraill.

decisions icon AT

Cael anhawster wrth dalu sylw neu wrth wneud penderfyniadau syml.

Icons-ARUK-Fearless Orange_Sadness

Newidiadau yn y ffordd mae rhywun yn teimlo ac yn gweithredu, fel mynd yn drist neu ypsetio’n hawdd, neu golli diddordeb mewn pethau.

Pam ei fod yn digwydd?

Nid rhywbeth sy’n digwydd i bawb wrth iddynt heneiddio yw dementia. Mae gwahanol glefydau yn ei achosi.

Mae’r clefydau hyn yn effeithio ar wahanol rannau o’r ymennydd, felly maent yn effeithio ar bobl wahanol mewn ffyrdd gwahanol.

Mae gan y rhan fwyaf o bobl â dementia glefyd Alzheimer neu ddementia fasgwlaidd, ond mae mathau eraill hefyd.

Mae meddygon a gwyddonwyr yn gweithio’n galed i ddarganfod mwy am ddementia - gan gynnwys beth sy’n ei achosi.

Gall rhai pobl fod yn fwy tebygol nag eraill i ddatblygu dementia, fel pobl gafodd strôc, neu sydd â:

  • diabetes
  • pwysedd gwaed uchel
  • colesterol uchel iselder.

Os yna wellhad?

Ar hyn o bryd, does dim meddyginiaethau all wella dementia. Wedi i rywun gael dementia, bydd yno am weddill ei oes a bydd yn gwaethygu dros amser.

Mae yna rai meddyginiaethau a all helpu am gyfnod, gan wneud bywyd bob dydd dipyn yn haws. Efallai y bydd yna weithgareddau grŵp ar gael i bobl gymryd rhan ynddynt i’w helpu i fyw’n well gyda’u symptomau. Gall eich meddyg ddweud mwy wrthych am y rhain.

Sut mae dementia yn effeithio ar rywun?

Mae’r rhan fwyaf ohonom yn anghofio pethau o bryd i’w gilydd, fel lle gadawsom ein allweddi. ‘Dyw hyn ddim yn golygu bod dementia arnom. Pan fydd dementia ar rywun, mae’r symptomau yn gwaethygu’n araf hyd nes iddynt amharu ar fywyd arferol pobl.

Pan fydd pobl â dementia, fe allwch weld rhai o’r pethau hyn yn digwydd:

Alla’ i atal fy hun rhag cael dementia?

Does dim un ffordd sicr i atal unrhyw un rhag cael dementia, ond mae yna bethau y gallwn eu gwneud a fydd yn golygu y byddwn yn llai tebygol o gael y clefyd.

Icons-ARUK-Occasional Teal_Heart_Heart

Gofynnwch i’ch meddyg wirio iechyd eich calon, gan gynnwys pwysedd gwaed a cholesterol, a dilynwch gyngor y meddyg os bydd lefelau’r cyflyrau hyn yn rhy uchel.

apple icon AT

Bwytewch ddiet cytbwys gyda digon o ffrwythau a llysiau.

Blood drop

Os oes diabetes arnoch, cadwch at gyngor eich meddyg.

Brain icon

Daliwch ati i ddefnyddio eich ymennydd - trwy weithgareddau neu grwpiau cymdeithasol yr ydych yn eu mwynhau.

No smoking-Cool Mandarin

Peidiwch â smygu.

running icon AT

Cadwch yn fywiog a cheisiwch beidio â threulio gormod o amser yn eistedd.

scale icon

Cadwch eich pwysau’n iach.

beer icon AT

Yfwch lai na 14 uned o alcohol yr wythnos.

Ble i fynd am help

Os ydych yn tybio bod rhywun yr ydych yn ei adnabod yn dioddef o ddementia, anogwch ef neu hi i weld y meddyg.

Bydd y meddyg yn bwrw golwg i weld beth sy’n achosi’r  problemau. Weithiau, fe all y person gael ei anfon at ail feddyg a all ddweud a oes dementia arno ef neu hi. Gallwch fynd gyda’ch perthynas neu eich ffrind os byddant yn gofyn i chi.

Os bydd y meddyg yn dweud unrhyw beth nad ydych yn ei ddeall yn iawn, gofynnwch am esboniad.

Dyma rai cysylltiadau defnyddiol eraill

Mae Admiral Nurses yn cynnig cyngor ymarferol, cymorth ac awgrymiadau defnyddiol i bobl sydd â dementia a’u teuluoedd.
0800 888 6678

Mae Alzheimer’s Society yn darparu gwybodaeth, cymorth a grwpiau cymorth lleol. Mae gwasanaeth cyfieithu ar gael.
0333 150 3456

Mae Alzheimer Scotland yn cynnig gwasanaethau cymorth, gwybodaeth a chyngor i bobl yn yr Alban.
0808 808 3000

Ysgrifennwyd y wybodaeth hon ym mis Tachwedd 2022
Bydd yn cael ei adolygu ym mis Tachwedd 2024

 

Infoline banner-Alternative (1)

Dementia Research Infoline

Oes gennych chi gwestiynau am ymchwil dementia a chymryd rhan?
Rydym ar gael rhwng 9am a 5pm o ddydd Llun i ddydd Gwener i ateb eich galwadau.
0300 111 5 111
infoline@alzheimersresearchuk.org
Mae’r galwadau’n gyfrinachol ac mae gwasanaeth cyfieithu ar gael.